Khi nghẹt mũi xuất hiện cùng tiếng ngáy, thử một sản phẩm giúp thông mũi có vẻ là bước đơn giản. Điều đáng cân nhắc là sản phẩm đó tác động ở đâu và mục tiêu của nó là gì: giảm nghẹt mũi, hay xử lý nguyên nhân khiến đường thở hẹp khi ngủ? Hai việc này có thể liên quan, nhưng không phải lúc nào cũng giống nhau.
Thuốc xịt chữa ngáy có hiệu quả không?
Không có một câu trả lời chung cho mọi loại thuốc xịt. Một số thuốc được dùng để giảm nghẹt mũi do viêm mũi hoặc cảm lạnh; tác dụng đó có thể giúp người bệnh dễ thở hơn qua mũi. Nhưng giảm nghẹt không đồng nghĩa điều trị được mọi nguyên nhân gây ngáy, và không phải là phương pháp điều trị độc lập cho ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA).
Ngáy là âm thanh do mô mềm ở đường hô hấp trên rung khi luồng khí đi qua. Hẹp hoặc cản trở có thể liên quan đến vùng mũi, họng hoặc nhiều vị trí. OSA là tình trạng đường thở trên hẹp hoặc xẹp lặp lại trong khi ngủ. Vì vậy, sản phẩm chỉ tác động ở mũi không thể cho biết vị trí nào gây tiếng ngáy, cũng không thể xác nhận các lần ngừng thở đã được kiểm soát.
Mỗi loại sản phẩm hỗ trợ mũi có tác dụng khác nhau thế nào?
Tên gọi “thuốc xịt chữa ngáy” có thể chỉ các sản phẩm rất khác nhau. Hãy xem hoạt chất và mục đích sử dụng trên bao bì; đừng chỉ dựa vào quảng cáo.
| Loại sản phẩm | Có thể hỗ trợ điều gì? | Giới hạn cần nhớ |
|---|---|---|
| Xịt nước muối | Làm ẩm hoặc rửa sạch dịch mũi; một số người thấy dễ chịu hơn khi khô hoặc nghẹt mũi nhẹ | Không xử lý nguyên nhân ngáy ở họng và không điều trị OSA |
| Xịt corticoid mũi | Có thể được dùng cho một số tình trạng viêm mũi, chẳng hạn viêm mũi dị ứng, theo hướng dẫn phù hợp | Không phải thuốc chữa ngáy nói chung; cần dùng đúng cách và có thể không tạo cảm giác thông mũi tức thì |
| Xịt co mạch thông mũi | Giảm nghẹt mũi trong thời gian ngắn | Dùng quá lâu có thể khiến nghẹt mũi nặng hơn. Làm theo nhãn/tờ hướng dẫn; hỏi dược sĩ nếu chưa rõ |
| Dải, kẹp hoặc dụng cụ nong mũi | Tác động cơ học ở cửa mũi, có thể giúp luồng khí qua mũi ở một số người | Không giữ cho toàn bộ đường thở phía sau họng luôn mở khi ngủ; không thay thế xét nghiệm hoặc điều trị OSA |
Với thuốc xịt co mạch, thời gian sử dụng là điểm quan trọng: hướng dẫn NHS tại Anh khuyên không dùng quá 5 ngày vì tình trạng nghẹt có thể nặng hơn. Thời gian dùng có thể khác theo sản phẩm; hãy kiểm tra tờ hướng dẫn và hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ nếu nghẹt kéo dài, thay vì tự tăng số lần xịt.
Vì sao thông mũi không đồng nghĩa điều trị OSA?
Nghẹt mũi có thể làm việc thở qua mũi khó hơn và góp phần gây khó chịu khi ngủ. Tuy nhiên, OSA liên quan đến những lần đường thở trên bị hẹp hoặc xẹp lặp lại trong giấc ngủ. Mở rộng cửa mũi không nhất thiết xử lý được phần đường thở phía sau.
Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp về dụng cụ nong mũi, gồm 17 nghiên cứu với 496 người, không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa ở một số chỉ số giấc ngủ như chỉ số ngưng thở–giảm thở (AHI), chỉ số ngáy và độ bão hòa oxy so với nhóm đối chứng. Điều này không phủ nhận việc một người có thể cảm thấy mũi thông hơn; nó cho thấy cảm giác dễ thở qua mũi không đủ để kết luận OSA đã cải thiện.
Bạn có thể đọc thêm OSA là gì và được đánh giá như thế nào. Nếu điểm chính là nghẹt mũi, khám Tai Mũi Họng có thể giúp trao đổi về vấn đề ở mũi; nội soi không tự thay thế xét nghiệm giấc ngủ khi cần đánh giá OSA.
Làm sao biết tiếng ngáy cần được đánh giá thêm?
Ngáy có thể xảy ra riêng lẻ hoặc đi cùng OSA; bản thân âm lượng tiếng ngáy không xác định được nguyên nhân. Hãy lưu ý thêm những biểu hiện xuất hiện cùng nhau và ảnh hưởng ban ngày:
- Người nằm cạnh nhận thấy những khoảng ngừng thở, sau đó thở hổn hển hoặc nghẹn.
- Buồn ngủ rõ vào ban ngày, khó tập trung hoặc ngủ gật ngoài ý muốn.
- Ngủ không thấy hồi phục, mệt kéo dài hoặc đau đầu khi thức dậy.
Các dấu hiệu này không tự chẩn đoán OSA, nhưng là thông tin đáng trao đổi với bác sĩ. Ghi lại điều người nhà thực sự nghe hoặc thấy sẽ hữu ích hơn việc cố tự đoán mức độ bệnh.
Bước tiếp theo nên là gì?
Nếu chủ yếu bị nghẹt mũi, dược sĩ hoặc bác sĩ có thể giúp bạn chọn sản phẩm theo nguyên nhân và hướng dẫn cách dùng. Nếu ngáy đi cùng các dấu hiệu nêu trên, sản phẩm thông mũi không thay thế việc đánh giá giấc ngủ.
STOP-BANG là bảng hỏi sàng lọc nguy cơ, không xác nhận chẩn đoán. Khi cần, bác sĩ cân nhắc xét nghiệm giấc ngủ như đa ký giấc ngủ (PSG) hoặc hình thức phù hợp khác dựa trên triệu chứng và sức khỏe tổng thể. Xem thêm cách phân biệt ngáy thường với dấu hiệu cần lưu ý và PSG ghi nhận những gì.
Ngắn gọn: thuốc xịt hoặc dải mũi có thể hữu ích khi mục tiêu là giảm nghẹt mũi, nhưng không phải cách chữa ngáy cho tất cả và không nên dùng thay điều trị OSA. Nếu muốn bắt đầu bằng một bước sàng lọc nguy cơ, bạn có thể làm bài test STOP-BANG; kết quả không thay thế đánh giá y tế.
Nếu đã được chẩn đoán OSA, đừng tự thay đổi kế hoạch đang theo; có thể cùng bác sĩ trao đổi về điều trị và theo dõi phù hợp. Bài điều trị ngưng thở khi ngủ giải thích các lựa chọn và những yếu tố cần cân nhắc.
