Bạn có thể nghe người thân kể mình ngáy, hoặc được khuyên làm xét nghiệm sau khi bác sĩ hỏi về giấc ngủ. Điều đó chưa có nghĩa bạn chắc chắn mắc ngưng thở khi ngủ hoặc cần PSG. Đa ký giấc ngủ (polysomnography — PSG) là xét nghiệm ghi lại nhiều tín hiệu khi ngủ; bác sĩ dùng kết quả cùng triệu chứng và bệnh sử để đánh giá hô hấp khi ngủ và một số rối loạn giấc ngủ khác.
PSG ghi lại những tín hiệu nào?
Tùy cấu hình thiết bị, một đêm PSG thường ghi lại:
- Hoạt động não và chuyển động mắt: giúp xác định các giai đoạn ngủ và những lần thức giấc ngắn.
- Luồng khí và nỗ lực thở: cho biết nhịp thở có giảm hoặc ngừng, và lồng ngực/bụng có tiếp tục cố gắng thở hay không.
- Nồng độ oxy trong máu (SpO₂): cho biết oxy thay đổi ra sao trong đêm.
- Nhịp tim hoặc điện tim, cùng một số tín hiệu khác như tư thế ngủ, tiếng ngáy và cử động chân.
Những dữ liệu này giúp bác sĩ xem xét không chỉ số lần ngừng hoặc giảm thở, mà cả thời điểm các sự kiện xảy ra, mức giảm oxy và mối liên hệ với giấc ngủ. PSG có thể cung cấp nhiều thông tin hơn một xét nghiệm chỉ theo dõi hô hấp, nhưng việc có cần tất cả các tín hiệu đó hay không phụ thuộc vào câu hỏi lâm sàng.
PSG khác gì với xét nghiệm hô hấp khi ngủ tại nhà?
“Đo tại nhà” mô tả nơi thực hiện, không tự cho biết thiết bị ghi những gì. Một số thiết bị theo dõi nhiều tín hiệu; xét nghiệm ngưng thở khi ngủ tại nhà (home sleep apnea testing — HSAT) thường ghi ít kênh hơn PSG và thường không đo sóng não để xác định chính xác thời gian ngủ.
Điều này có thể ảnh hưởng đến cách tính chỉ số: PSG thường báo AHI theo mỗi giờ ngủ; một số HSAT báo chỉ số sự kiện hô hấp (REI) dựa trên thời gian ghi. Nếu người làm xét nghiệm thức một phần thời gian ghi, REI có thể thấp hơn tần suất sự kiện tính trên thời gian ngủ thực tế. Vì vậy, hai kết quả không phải lúc nào cũng so sánh trực tiếp được.
Ở người trưởng thành không có bệnh nền phức tạp và có dấu hiệu làm tăng khả năng OSA mức vừa–nặng, bác sĩ có thể cân nhắc PSG hoặc HSAT với thiết bị phù hợp. PSG thường được ưu tiên hơn trong một số tình huống như bệnh tim-phổi đáng kể, tiền sử đột quỵ, mất ngủ nặng hoặc nghi ngờ rối loạn hô hấp khác khi ngủ. Nếu HSAT âm tính, không đủ dữ liệu hoặc không giải thích được triệu chứng trong khi nghi ngờ lâm sàng vẫn còn, bác sĩ có thể chỉ định PSG.
Khi nào bác sĩ có thể cân nhắc PSG?
Quyết định xét nghiệm thường bắt đầu từ trao đổi về giấc ngủ, triệu chứng, bệnh sử và khám lâm sàng. Bác sĩ có thể cân nhắc PSG khi cần đo trực tiếp hoạt động não, giai đoạn ngủ hoặc nhiều tín hiệu hô hấp; khi cần làm rõ loại rối loạn giấc ngủ; hoặc khi một xét nghiệm tại nhà không trả lời được câu hỏi lâm sàng.
Ngáy, buồn ngủ ban ngày, thở hổn hển khi ngủ hay người thân quan sát thấy khoảng ngừng thở là những thông tin nên chia sẻ với bác sĩ, nhưng từng dấu hiệu riêng lẻ không xác nhận OSA. Bảng hỏi như STOP-BANG hỗ trợ sàng lọc nguy cơ, không thay thế xét nghiệm chẩn đoán. Bạn có thể đọc thêm OSA là gì và bác sĩ đánh giá ra sao.
Một đêm đo PSG thường diễn ra thế nào?
- Trước đêm đo: cơ sở đo hướng dẫn lịch trình và cách chuẩn bị. Hãy báo các thuốc đang dùng, tình trạng sức khỏe và những điều có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ; không tự ngừng hoặc đổi liều thuốc.
- Trong lúc ngủ: nhân viên kỹ thuật gắn các cảm biến phù hợp lên da đầu, mặt, ngực hoặc vị trí khác theo cấu hình đo. Thiết bị ghi dữ liệu khi bạn ngủ; cảm biến có thể hơi vướng nhưng thường không gây đau.
- Sau đêm đo: bác sĩ hoặc người có chuyên môn đọc dữ liệu, đối chiếu chất lượng bản ghi với triệu chứng và giải thích kết quả. Thời gian trả kết quả tùy quy trình của cơ sở.
Nếu đo tại nhà, hãy làm theo hướng dẫn gắn và sử dụng đúng thiết bị được giao. Khi trao đổi với bác sĩ, hãy mang theo kết quả và thông tin về loại thiết bị đã sử dụng.
Đọc AHI thế nào và vì sao không nên chỉ nhìn một con số?
AHI (apnea-hypopnea index) là số đợt ngừng thở và giảm thở trung bình trong mỗi giờ ngủ được ghi nhận. Với người trưởng thành, các mốc thường dùng để mô tả mức độ theo AHI là:
| AHI mỗi giờ ngủ | Mức thường dùng |
|---|---|
| Dưới 5 | Dưới ngưỡng phân nhóm OSA thường dùng |
| Từ 5 đến dưới 15 | Nhẹ |
| Từ 15 đến dưới 30 | Trung bình |
| Từ 30 trở lên | Nặng |
Đây là cách phân nhóm theo tần suất sự kiện, không phải phác đồ điều trị. AHI có thể thay đổi theo tiêu chí chấm điểm giảm thở và loại thiết bị. Bác sĩ còn xem xét triệu chứng, mức độ và thời gian giảm oxy, các lần thức giấc, tư thế hoặc giai đoạn ngủ, bệnh đi kèm và chất lượng bản ghi. Do đó, hai người có AHI tương tự vẫn có thể cần cách đánh giá hoặc kế hoạch khác nhau.
Nếu muốn hiểu riêng chỉ số sau khi nhận kết quả, bạn có thể tham khảo cách đọc AHI. Đừng tự chọn điều trị chỉ từ một mốc AHI; hãy hỏi bác sĩ chỉ số đó có ý nghĩa gì trong toàn bộ tình trạng của mình. Nếu OSA được xác định, các lựa chọn điều trị còn phụ thuộc vào triệu chứng, sức khỏe, dữ liệu đường thở và mục tiêu của người bệnh.
Tóm lại, PSG là xét nghiệm đa tín hiệu giúp đánh giá giấc ngủ và hô hấp; HSAT tại nhà là một lựa chọn khác cho một số người trưởng thành, với giới hạn phụ thuộc thiết bị. Nếu đang cân nhắc xét nghiệm hoặc muốn hỏi về loại đo phù hợp, hãy xem thông tin dịch vụ PSG tại Sommix và trao đổi với bác sĩ.
